Gen Z hào hứng với trào lưu "Ký họa đô thị" bảo tồn góc phố cổ xưa

Chín giờ sáng, khi ánh nắng đầu ngày xiên qua những mái ngói rêu phong của một khu phố cổ hư cấu, năm người bạn trẻ ngồi xếp bằng trên vỉa hè, sổ vẽ đặt trên đùi. Họ thuộc nhóm "Nét Phố", một nhóm bạn do chúng tôi dựng nên để kể về trào lưu ký họa đô thị đang hấp dẫn nhiều người trẻ: dùng nét vẽ ghi lại những góc phố trước khi chúng đổi thay.

Bài minh hoạ (Launch edition). Nhân vật, tổ chức và tình huống trong bài là hư cấu, được dựng để minh hoạ cách tòa soạn kể chuyện; mọi con số, nếu có, chỉ mang tính ví dụ.

Ký họa đô thị là gì

Ký họa đô thị là cách vẽ nhanh những gì mình nhìn thấy ngay tại chỗ: một mái nhà, một con ngõ, một quán nước. Khác với tranh vẽ kỹ trong xưởng, ký họa chú trọng cảm xúc và khoảnh khắc. Nét có thể chưa hoàn hảo, nhưng giữ được cái hồn của nơi chốn.

Với nhiều bạn trẻ, ký họa đã trở thành một cách "đi chậm". Thay vì chụp vội một tấm ảnh rồi đi tiếp, họ ngồi lại hai mươi phút, nhìn kỹ từng mảng tường và từng khung cửa. Nhiều bạn nói rằng nhờ vậy họ nhớ rõ nơi chốn hơn bất kỳ tấm ảnh nào.

Bắt đầu cần những gì

Điểm hấp dẫn của trào lưu này là rào cản gia nhập rất thấp. Một người mới có thể bắt đầu với:

• Một cuốn sổ giấy đủ dày, khổ vừa tay cầm.
• Một cây bút bi hoặc bút kim dễ kiếm.
• Có thể thêm một hộp màu nước nhỏ hoặc vài cây bút màu.
• Một chiếc ghế gấp nhỏ hoặc tấm lót ngồi, và chiếc mũ che nắng.

Bạn không cần biết vẽ giỏi. Chị trưởng nhóm (tên gọi hư cấu là Mai) thường nói với người mới: "Cứ vẽ cái bạn nhìn thấy, đừng vẽ cái bạn nghĩ là phải đẹp."

Một buổi ký họa diễn ra thế nào

Nhóm thường theo một quy trình đơn giản mà người mới có thể làm theo:

1. Chọn góc nhìn. Dừng lại, nhìn quanh và chọn một bố cục thật sự khiến mình thấy thích, không nhất thiết là điểm nổi tiếng nhất.
2. Phác khối lớn. Dùng vài nét nhẹ để xác định đường chân trời, hình khối chính của các ngôi nhà và khoảng cách giữa chúng.
3. Thêm chi tiết có chọn lọc. Đừng vẽ hết mọi viên ngói. Chọn vài chi tiết làm nổi bật tính cách của nơi chốn, ví dụ một biển hiệu cũ hoặc cánh cửa gỗ.
4. Tô sáng tối hoặc màu. Ánh sáng thay đổi nhanh, nên nhóm thường hoàn thành phần chính trong khoảng thời gian ngắn rồi ghi chú giờ vẽ.
5. Ghi chú. Cuối trang luôn có ngày, giờ và địa điểm, đôi khi kèm một câu cảm nhận.

Tôn trọng người dân và không gian chung

Một điều nhóm rất chú ý là phố cổ không phải phim trường mà là nơi người ta sống. Vì vậy họ tự đặt ra vài nguyên tắc ứng xử:

• Không ngồi chắn lối đi, cửa nhà hay lối ra vào của cửa hàng.
• Xin phép trước khi vẽ chi tiết một ngôi nhà hoặc người đang làm việc, đặc biệt khi vẽ chân dung.
• Không đặt đồ đạc lên tường, bậc thềm hay vật dụng của người khác.
• Mang theo túi để thu gom giấy, rác của chính mình.
• Chào hỏi, cười thân thiện; nhiều khi chính người dân lại kể cho họ nghe lịch sử của con ngõ.

Có lần, một cụ già bán nước gần đó bảo: "Các cháu vẽ thì vẽ cho kỹ vào, mai mốt nhà cửa đổi hết thì còn có cái mà xem." Câu nói ấy khiến cả nhóm lặng đi một lúc.

Ký họa như một dạng tư liệu

Những cuốn sổ phác thảo của nhóm, dù không phải tác phẩm nghệ thuật chuyên nghiệp, dần trở thành nguồn tư liệu đáng quý. Một mái nhà đã phá, một biển hiệu đã thay, một quán nước đã đóng cửa đều có thể còn lại trong nét vẽ. Tuy vậy, cần nhớ rằng ký họa không thay thế cho các hoạt động bảo tồn chuyên nghiệp do cơ quan có thẩm quyền thực hiện. Nó chỉ là tiếng nói của những người yêu nơi mình sống.

Nếu bạn muốn tham gia

Hãy bắt đầu bằng việc mang một cuốn sổ nhỏ trong túi. Tuần này, thử vẽ một thứ quen thuộc quanh nhà: cây trước ngõ, góc quán cà phê bạn hay ghé, mái nhà đối diện. Nếu có thể, rủ thêm một người bạn, vì có người cùng ngồi giúp bạn bớt ngại. Nếu muốn học cách đi chậm bằng những cách khác, bạn có thể tham khảo bài Học kỹ năng mới suốt đời.

Nhóm Nét Phố là hư cấu, nhưng cảm giác ngồi lại giữa phố, nghe tiếng chuông xe đạp và nhìn ánh nắng trượt trên mái ngói thì ai cũng có thể thử.