Chia sẻ việc tốt trên mạng xã hội: Lan toả điều tử tế hay phô trương?

Đây là bài ý kiến của Ban Góc nhìn, thể hiện quan điểm của ban biên tập. Chúng tôi không đưa ra kết luận tuyệt đối và hoan nghênh những ý kiến khác.

Bài minh hoạ (Launch edition). Nhân vật, tổ chức và tình huống trong bài là hư cấu, được dựng để minh hoạ cách tòa soạn kể chuyện; mọi con số, nếu có, chỉ mang tính ví dụ.

Gần như ai cũng từng thấy những bức ảnh kiểu này trên mạng: một nhóm người cười tươi cạnh những thùng quà, một người nhận quà cúi đầu ngượng ngập, dòng chú thích thật dài về nghĩa cử vừa thực hiện. Những bài đăng như vậy nhận về hàng nghìn lượt thích. Và câu hỏi cũ lại hiện ra: chia sẻ việc tốt trên mạng xã hội là lan toả điều tử tế hay chỉ là phô trương?

Điều tốt của việc chia sẻ

Trước hết, cần công bằng ghi nhận những mặt tích cực. Một bài đăng có thể truyền cảm hứng cho người khác làm theo. Có những chiến dịch thiện nguyện lớn khởi đầu từ một dòng trạng thái. Chia sẻ cũng giúp minh bạch: nếu bạn kêu gọi đóng góp, việc công khai cách dùng tiền giúp người ủng hộ yên tâm hơn.

Ngoài ra, nhiều người ngại làm việc tốt một mình. Thấy bạn bè cùng tham gia, họ dễ dàng hơn trong việc bắt đầu.

Những điều cần cân nhắc

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng chia sẻ cần đi cùng sự cân nhắc kỹ lưỡng, nhất là với những điều liên quan trực tiếp đến người khác.

• Phẩm giá của người nhận. Một người đang gặp khó khăn có thể không muốn hàng nghìn người nhìn thấy hoàn cảnh của mình. Hình ảnh họ nhận quà đôi khi biến họ thành "đạo cụ" cho lòng tốt của người cho.
• Quyền riêng tư và an toàn. Đặc biệt với trẻ em, người bệnh, người cao tuổi: đăng ảnh, địa chỉ hay chi tiết cuộc sống có thể gây rủi ro lâu dài.
• Động cơ. Không ai có thể phán xét động cơ của người khác, nhưng mỗi người có thể tự hỏi: mình đăng để làm gì? Nếu chỉ để được khen, có lẽ nên cân nhắc.
• Áp lực xã hội. Khi việc tốt trở thành thứ để khoe, người không đăng có thể bị coi là không làm gì, dù họ lặng lẽ giúp đỡ nhiều.

Ranh giới ở đâu

Chúng tôi nghĩ không có ranh giới tuyệt đối, nhưng có vài câu hỏi giúp mỗi người tự xác định:

1. Người trong ảnh có biết và đồng ý không? Với trẻ em, cần sự đồng ý của người giám hộ, và tốt hơn hết là không đưa khuôn mặt.
2. Bài đăng có làm người nhận xấu hổ không? Nếu bạn là họ, bạn có thoải mái không?
3. Có thể kể câu chuyện mà không cần hình ảnh người nhận không? Nhiều khi, kể về quy trình, bài học hay cách giúp đỡ còn hữu ích hơn.
4. Thông tin có chính xác không? Nếu kêu gọi quyên góp, cần rõ ràng về mục đích, cách dùng và người chịu trách nhiệm.
5. Có thể dùng sự chú ý này để làm điều gì thêm không? Ví dụ: hướng dẫn người khác cách tham gia, thay vì chỉ khoe thành tích.

Một cách làm khác

Một số nhóm thiện nguyện chọn cách làm lặng lẽ: họ báo cáo công khai nguồn thu, chi bằng văn bản và số liệu tổng quát, nhưng không đăng hình ảnh người nhận. Họ kể chuyện thông qua các nhân vật được che danh tính hoặc những câu chuyện được người trong cuộc cho phép.

Cũng có nhóm chọn cách để chính người được giúp kể câu chuyện của mình, nếu họ muốn, theo cách họ chọn. Điều đó trao lại quyền chủ động cho người trong cuộc.

Vai trò của báo chí

Là những người làm báo, chúng tôi cũng tự soi lại mình. Việc kể chuyện về điều tử tế là mục tiêu của tờ báo này, nhưng chúng tôi không muốn biến nhân vật thành phương tiện gây xúc động. Vì vậy, hướng dẫn của chúng tôi, trình bày tại Quy chuẩn đạo đức báo chí, đặt việc bảo vệ nhân vật lên trước. Ngay cả những câu chuyện hư cấu trên trang hiện nay cũng được dựng theo tinh thần đó.

Lời kết

Không ai phải chọn giữa im lặng làm việc tốt và nói lên điều đó. Điều quan trọng là khi nói, ta nói với sự tôn trọng, đặc biệt với những người đang ở vị thế yếu hơn. Một việc tốt vẫn là việc tốt, dù có hay không có lượt thích.

Bạn nghĩ gì về chủ đề này? Hãy gửi ý kiến cho chúng tôi qua trang Gửi bài & Tin tức bạn đọc, hoặc đọc thêm bài Bếp ăn cộng đồng cuối tuần để xem một cách tiếp cận tôn trọng người nhận.