Lớp kỹ năng số cuối tuần: Người trẻ kèm cô chú dùng điện thoại an toàn

Sáng thứ Bảy, tại một nhà văn hoá hư cấu của phường Hoa Sữa, mười mấy cô chú ngồi quanh những chiếc bàn dài, điện thoại cầm trên tay, chăm chú nhìn một bạn sinh viên đang chỉ vào màn hình lớn. Đây là lớp kỹ năng số cuối tuần, một chương trình minh hoạ do chúng tôi dựng để kể về cách người trẻ có thể đồng hành cùng thế hệ đi trước trong thế giới số.

Bài minh hoạ (Launch edition). Nhân vật, tổ chức và tình huống trong bài là hư cấu, được dựng để minh hoạ cách tòa soạn kể chuyện; mọi con số, nếu có, chỉ mang tính ví dụ.

Lớp học bắt đầu từ nỗi lo chứ không phải từ ứng dụng

Điều bạn trưởng nhóm sinh viên (tên gọi hư cấu là Phúc) nhận ra sau những buổi đầu là: người lớn tuổi không "kém công nghệ". Họ chỉ lo sợ làm sai, mất tiền hoặc bị lừa. Vì vậy giáo án không mở đầu bằng việc cài ứng dụng, mà bằng câu hỏi: "Cô chú từng nhận tin nhắn nào làm mình lo lắng chưa?"

Rất nhiều bàn tay giơ lên. Những tin nhắn báo trúng thưởng, tin nhắn tự xưng ngân hàng, cuộc gọi mạo danh người quen. Từ những câu chuyện thật ấy, lớp học có chỗ để bắt đầu.

Ba nhóm kỹ năng ưu tiên

Chương trình chia nhỏ nội dung thành những phần nhỏ, mỗi buổi chỉ tập trung một chủ đề:

• An toàn trước hết. Nhận biết dấu hiệu tin nhắn lừa đảo: tạo cảm giác gấp gáp, đòi mã xác thực, yêu cầu bấm vào đường dẫn lạ. Quy tắc vàng được nhắc đi nhắc lại: không chia sẻ mã xác thực và mật khẩu với bất kỳ ai, kể cả người tự nhận là nhân viên hỗ trợ.
• Dịch vụ thiết yếu. Cách tra cứu thông tin, đặt lịch khám, dùng ứng dụng bản đồ, và làm quen với dịch vụ công trực tuyến dưới sự hướng dẫn trực tiếp của người thân hoặc cán bộ có thẩm quyền.
• Kết nối gia đình. Gọi video cho con cháu ở xa, gửi ảnh, và dùng chế độ chữ lớn để dễ đọc.

Phương pháp giảng dạy: ít nói, nhiều làm

Nhóm sinh viên rút ra một số cách làm hiệu quả:

1. Một người kèm hai đến ba học viên. Lớp đông mà ít người hướng dẫn dễ khiến người lớn tuổi bị bỏ lại phía sau.
2. Thực hành trên máy của chính họ. Học trên máy mẫu rồi về nhà lại không biết làm vì giao diện khác.
3. Chữ lớn, tốc độ chậm. Mỗi bước được chiếu lên màn hình, kèm tờ hướng dẫn in chữ lớn mang về nhà.
4. Không tự thao tác thay. Khi cô chú gặp khó, bạn sinh viên chỉ vào, để chính họ chạm tay vào màn hình.
5. Khen đúng lúc. Một lời khích lệ chân thành giúp người học dám thử lần sau.

Những giới hạn cần thừa nhận

Lớp học này không thể thay thế sự bảo vệ của các cơ quan chức năng và nhà cung cấp dịch vụ. Sinh viên cũng không phải là chuyên gia an ninh mạng. Họ luôn nhắc học viên rằng nếu nghi ngờ một khoản chuyển tiền hay một cuộc gọi đáng ngờ, hãy dừng lại, báo cho người thân và liên hệ trực tiếp với tổ chức liên quan qua kênh chính thức.

Ngoài ra, có những cô chú không muốn dùng điện thoại thông minh, và điều đó hoàn toàn đáng tôn trọng. Mục tiêu của chương trình là giúp ai muốn học thì có chỗ học, chứ không phải ép mọi người phải số hoá.

Điều gia đình có thể làm ngay

Bạn không cần mở lớp mới giúp được người thân. Hãy thử:

• Dành mười lăm phút mỗi tuần ngồi cạnh ông bà, bố mẹ để xem điện thoại cùng nhau.
• Cùng đặt quy tắc: "Có yêu cầu chuyển tiền hay mã xác thực thì gọi cho con trước."
• Bật xác thực hai bước và cập nhật phần mềm giúp họ.
• Kể cho họ nghe những chiêu lừa phổ biến theo cách kể chuyện, không doạ dẫm.

Chương trình trong bài là hư cấu, nhưng nhu cầu mà nó thể hiện thì có thật ở nhiều gia đình. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về thói quen bảo vệ bản thân trên mạng, hãy đọc bài An toàn số cho người dùng mới.