Thư viện khu phố mở cửa buổi tối: Mô hình cộng đồng thử nghiệm ở một phường hư cấu

Khi trời tối ở phường Hoa Sữa, một địa danh hoàn toàn hư cấu mà chúng tôi dựng để minh hoạ, ánh đèn vàng trong căn phòng nhỏ ở tầng trệt nhà văn hoá khu phố vẫn sáng. Từ sáu giờ chiều, người dân kéo nhau đến: học sinh cần chỗ học bài yên tĩnh, người đi làm muốn đọc một cuốn sách sau giờ cơm, vài cụ già thích ngồi xem báo. Đây là phòng sách cộng đồng thử nghiệm của phường, mở cửa theo khung giờ buổi tối.

Bài minh hoạ (Launch edition). Nhân vật, tổ chức và tình huống trong bài là hư cấu, được dựng để minh hoạ cách tòa soạn kể chuyện; mọi con số, nếu có, chỉ mang tính ví dụ.

Ý tưởng bắt nguồn từ đâu

Câu chuyện bắt đầu từ một nhận xét giản dị của một cô giáo về hưu trong phường (nhân vật hư cấu): "Ban ngày ai cũng bận, đến tối thì quán cà phê ồn, nhà thì chật. Trẻ con không có chỗ yên tĩnh để học." Cô đề xuất tận dụng căn phòng đang bỏ trống ở nhà văn hoá, vốn chỉ dùng cho các buổi họp tổ dân phố.

Nhóm tình nguyện gồm vài người cao tuổi, vài sinh viên ở trọ trong phường và một anh nhân viên văn phòng đã nhanh chóng góp sức. Sách ban đầu đến từ các gia đình tặng, được phân loại thành truyện thiếu nhi, sách học tập, sách kỹ năng sống và sách phổ thông.

Phòng sách vận hành như thế nào

Những người làm thử nghiệm này xây dựng vài nguyên tắc dễ nhớ:

• Mở cửa có lịch rõ ràng. Lịch trực được dán ngoài cửa và đăng lên bảng tin phường; nếu thiếu người, phòng sẽ đóng cửa thay vì mở mà không ai trông.
• Hai người trực mỗi buổi. Một người lo mượn trả, một người giữ trật tự và an toàn, đặc biệt khi có trẻ em.
• Nội quy ngắn gọn. Giữ yên lặng, không ăn uống trong phòng, trả sách đúng hạn, cất dép gọn.
• Sổ mượn đơn giản. Chỉ ghi tên, tên sách và ngày trả; không thu giữ giấy tờ tuỳ thân của người mượn.
• Quản lý sách hỏng. Sách rách được sửa hoặc thanh lý có thông báo thay vì vứt bỏ.

Những điều chưa suôn sẻ

Không có thử nghiệm nào hoàn hảo, và các tình nguyện viên kể khá thẳng. Có tuần thiếu người trực, phải đóng cửa hai buổi liên tiếp. Có cuốn sách mượn rồi không thấy trả. Một số phụ huynh lo ngại về việc con ở lại muộn trong phòng, nên nhóm quyết định tất cả trẻ nhỏ cần có người lớn đi cùng hoặc về trước một giờ nhất định.

Một câu hỏi lớn khác là kinh phí. Phòng sách không thu phí, nhưng vẫn có chi phí điện, đèn, kệ và vật dụng. Nhóm hư cấu này trả lời bằng cách công khai các khoản đóng góp trên bảng tin, và không nhận bất kỳ khoản nào mà người cho yêu cầu điều kiện bất lợi cho cộng đồng.

Bài học cho khu phố khác

Nếu khu phố của bạn muốn thử một mô hình tương tự, có thể bắt đầu bằng những câu hỏi thực tế:

1. Ai là người chịu trách nhiệm chính, và họ có sẵn lòng ký tên vào lịch trực?
2. Địa điểm có được chính quyền hoặc chủ sở hữu đồng ý bằng văn bản hay không?
3. Có đủ người để duy trì ít nhất vài tuần liên tục mà không kiệt sức?
4. Có phương án an toàn: lối thoát, phòng cháy, người liên hệ khi có sự cố?
5. Sách đến từ đâu, và nội dung có phù hợp với mọi lứa tuổi không?

Điều đáng quý của mô hình này không phải là số lượng đầu sách, mà là việc một căn phòng trống trở thành nơi người trong khu phố gặp nhau một cách yên lặng và tử tế. Không cần bắt đầu lớn: một kệ sách, một bóng đèn, hai người trực tin cậy và một lịch dán trước cửa đã đủ để bắt đầu thử.

Câu chuyện của phường Hoa Sữa là hư cấu, nhưng những câu hỏi ở trên hoàn toàn có thật. Nếu bạn đang làm điều gì đó tương tự, chúng tôi rất muốn nghe, và bạn có thể gửi câu chuyện của mình cho ban biên tập.